ذبيح الله صفا

750

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

منظومهء ديگر عبدى بيگ مثنوى « خزائن الملكوت » اوست كه جنبهء مذهبى دارد و بنام سبعهء عبدى شيرازى هم معروفست . اين مثنوى مذهبى از هفت بخش تشكيل مىشود كه هريك از آنها « خزانه » نام دارد و در برابر حديقة الحقيقهء سنايى و بر همان وزن سروده شده است و در سرفصلهاى مختلف برسم منظومه‌هاى عرفانى و مذهبى آيه‌هاى قرآن و حديثهاى پيامبر ثبت شده و در ضمن اشعار حكايتهايى آمده است . سبعهء مذكور چنين است : 1 ) صحيفهء لا ريب مشتمل بر بسمله و حمدله و ما يتعلق بهذ الباب 2 ) لوح مسطور در نعت خاتم الانبيا 3 ) بحر مسجور محتوى بر مناقب ائمهء معصومين 4 ) منشور شاهى در حسن سير شاه دين‌پرور 5 ) مروج الاسواق در خيرخواهى خواص و عوام 6 ) مهيج الاشواق در حقيقت عشق و محبت 7 ) نهاية الاعجاز در خاتمهء كتاب . در پايان منظومه تاريخ ختم آن ( 968 ه ) بدينگونه بيان شده است : بود سال فراغ ازين فكرت * نهصد و شصت و هشت از هجرت حظ جانهاست اين خجسته كتاب * سال ختمش ز حظ جانها ياب بهمراه نسخهء خطى انيس العارفين قاسم انوار كه بشمارهء 2 - 4649 در كتابخانه انستيتوى شرقشناسى سرايه‌وو ( يوگواسلاوى ) محفوظست ، منظومه‌يى ببحر متقارب از عبدىبيگ خوانده‌ام كه بنام شاه تهماسب سروده و موضوع آن مناظرهء گلها با يكديگر و نيز مناظرهء باد صبا با سلطان گل است . نام كتاب را در فهرست كتابخانهء مذكور « كتاب گل ريحان » نوشته‌اند و حال آنكه در متن آن بعد از بيتهايى كه در ستايش شاه تهماسبست اين عنوان ديده مىشود : « آغاز كتاب مناظرهء رياحين و ورد » و شاعر خود در پايان منظومه چنين گفته است : سخن چند گويى ، بيا عبديا * ازين گفتن پر بانصاف آ به وصف رياحين و گل برمپيچ * كه در عالم اعتبارند هيچ و پس از چند بيت منظومهء خود را بدين سخنان پايان مىدهد : رياحين كه دل را ز تو برده‌اند * گياهى دو سه خشك و پژمرده‌اند فروعند اينها و اصلست خاك * بكن دل ز نقش فروعات پاك